على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
925
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و برگ گسترانيدن كشت . و فرش الطائر على الشيئ : بال گسترد مرغ و جنبانيد بال را جهة فرود آمدن بر چيزى . تفريص ( tafris ) م . ع . بنوك آهن نقش كردن زير كفش را . تفريض ( tafriz ) م . ع . رخنه نمودن و اندك اندك واجب گردانيدن چيزى را و جداجدا كردن و بريده كردن چيزى را و آشكار نمودن قوله تعالى وَ فَرَضْناها اى جعلنا فيها فريضة بعد فريضة او فضلناها . و واجب شدن زكات در شتران . تفريط ( tafrit ) م . ع . عجز پيش آوردن در كارى . و تقصير كردن در آن كار . و در گذشتن از كسى . و گذاشتن آن را . و نيك افزودن در ستايش . و دور كردن نابايست از كسى يق فرط الله عن فلان ما يكره اى نجاه قيل و قلما يستعمل الا فى الشعر . و فراموش كردن . و فرط الشئ و فيه : هيچكاره گردانيد آن چيز را . و فرط اليه رسولا : فرستاد پيش وى رسول را . تفريط ( tafrit ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كوتاهى و كمى در كار و كمتر از بايست - ضد افراط - و تفريط كردن : كوتاهى كردن و كمى كردن در كارى و ضايع كردن . تفريع ( tafri ' ) م . ع . از بالاى كوه فرود آمدن و بر آمدن بر كوه - از اضداد است - يق فرع فى الجبل و فرع الجبل . و كشتن فرع يعنى بچهء نخستين گوسپند و يا شتر را . و بر آوردن مسائل چند از اصل يق فرع من هذا الاصل مسائل اى جعلها فروعه . تفريغ ( tafriq ) م . ع . ريختن آب و جز آن . و خالى كردن خنور را از آنچه در وى باشد . تفريغ ( tafriq ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - فراغت . و تفريح حساب : پرداخت حساب و فارغ شدن از آن . تفريق ( tafriq ) م . ع . فرق الشيئ تفريقا و تفرفة : پراكنده نمود و جداجدا كرد آن چيز را و نيز تفريق : ترسانيدن . و بتفاريق گرفتن حق خود را . تفريق ( tafriq ) ا . ع . مدت و فاصله . و جزء علىحده و ممتاز . ج : تفاريق . و باصطلاح حساب بيرون كردن آحاد عدد كوچكتر را از آحاد عدد بزرگتر تا باقىمانده معلوم گردد . تفريق ( tafriq ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - جدائى و جدا كردگى . و تفصيل و توزيع و تقسيم . و تفريق كردن : جدا كردن و عدد كوچكتر را از عدد بزرگتر بيرون نمودن . تفريقا ( tafriqan ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - جداگانه و متفرقانه . تفريقانه ( tafriq ne ) م ف . پ . جدا گانه و متفرقانه . تفريه ( tafrih ) م . ع . بچهء زيرك آوردن ماده شتر . تفزر ( tafazzor ) م . ع . پاره و شكافته شدن جامه و جز آن . تفزز ( tafazzoz ) م . ع . تفززعنى : چيره شد بر من . تفزع ( tafazzo ' ) م . ع . ترسيدن و دهشت داشتن . تفزيع ( tafzi ' ) م . ع . ترسانيدن يق فزع فلانا و فزع الرجل : يارى كرد آن مرد را و دور كرد از آن بيم را . و فزع عنه ( مجهولا ) : دور كرده شد از وى ترس و بيم . قوله تعالى حَتَّى إِذا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ اى كشف عنها الفزع . تفس ( tafs ) ا . پ . گرمى و حرارت . تفسان ( tafs n ) ص . پ . گرم و تابدار و بغايت گرم . تفسح ( tafassoh ) م . ع . تفسح له فى المجلس . گشاد كرد و وسعت داد از براى او مجلس را . و تفسح المكان : گشاد كرد آن جاى را و وسعت داد . تفسخ ( tafassox ) م . ع . تفسخ الشعر عن الجلد : بر افتاد موى از پوست و بهم پريده و پراكنده شد خاص بالميت . و تفسخ الربع تحت الحمل : سست گرديد شتر چهار ساله و درمانده شد زير بار . و تفسخت الفارة فى الماء : ريزه ريزه گرديد آن موش در آب . تفسر ( tafassor ) م . ع . بيان شدن واضح و آشكار ساختن . تفسرة ( tafserat ) م . ع . فسر تفسرة : نگاه كرد طبيب بول را تا به مرض پى برد . تفسرة ( tafserat ) ا . غ . قاروره و بول مريض و علامت مرض و نسخهء طبيب . تفسره ( tafsere ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قارورهاى كه در نزد طبيب برند . تفسوء ( tafasso ' ) م . ع . كهنه شدن . و پاره و دريده گرديدن جامه . و بچوبدستى بر پشت كسى زدن . و پراكنده شدن بيمارى در قوم يق تفسأ فيهم المرض اى انتشر . تفسه ( tafse ) و ( tofse ) ا . پ . كلف و سياهى و داغى كه بر بشره و اندام مردمى باشد . و ماه گرفته را نيز گويند . و اندوه . و بىقرارى دل و ميل و خواهش بهر چيز چنان كه در زنان آبستن مىباشد . تفسيا ( tafsi ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - تاپسيا كه صمغ سداب كوهى است . تفسئة ( tafseat ) م . ع . فسأ الثوب تفسئة : درانيد جامه را و كشيد . تفسيج ( tafsij ) م . ع . هر دو پاى را وا گشادن براى كميز انداختن . تفسيح ( tafsih ) م . ع . وسعت دادن